بپويد و هر لحظه به خدا نزديكتر شود ، مىفرمايد : « اين آفرينش با عظمت را به اين خاطر قرار داد كه شما را بيازمايد تا كدامين بهتر عمل مىكنيد » ( * ( لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ) * ) . « ليبلوكم » از ماده « بلاء و ابتلاء » به معنى آزمايش است ، همانگونه كه سابقا هم اشاره كرده‌ايم آزمايشهاى الهى براى كشف حال و پىبردن به وضع درونى و روحى و فكرى افراد نيست ، بلكه به معنى پرورش دادن و تربيت نمودن است ( شرح اين موضوع ذيل آيه 155 سوره بقره جلد اول صفحه 384 به بعد بيان شد ) جالب اينكه اين آيه ارزش هر انسانى را به « حسن » عمل او مربوط مىداند ، نه به كثرت و فزونى عمل او ، و اين نشان مىدهد كه اسلام در همه جا روى « كيفيت » عمل تكيه مىكند نه روى كثرت و كميت عمل . در حديثى در همين زمينه از امام صادق ع چنين نقل شده : ليس يعنى اكثر عملا و لكن اصوبكم عملا ، و انما الاصابة خشية اللَّه ، و النية الصادقة ، ثم قال الإبقاء على العمل حتى يخلص اشد من العمل ، و العمل الخالص ، الذى لا تريد ان يحمدك عليه احد الا اللَّه عز و جل . « خداوند كثرت عمل را نمىخواهد بلكه درستى عمل را مىخواهد ، و درستى عمل به آن است كه با خدا ترسى و نيت پاك توأم باشد ، سپس فرمود : نگهدارى عمل از آلودگى به ريا و نيات نادرست مشكلتر از خود عمل است و عمل خالص عملى است كه نخواهى هيچكس جز خدا ترا بخاطر آن ستايش كند ( 1 ) . سومين مطلبى كه در اين آيه به آن اشاره شده مساله « معاد » است كه پيوند ناگسستنى با مساله آفرينش جهان و بيان هدف خلقت دارد ، زيرا آفرينش جهان هدفش تكامل انسانها است ، و تكامل انسانها به خاطر آماده شدن براى زندگى در يك جهان وسيعتر و متكاملتر است ، لذا مىگويد : « اگر به آنها بگويى شما بعد از مرگ برانگيخته مىشويد كافران از روى

--> ( 1 ) تفسير برهان جلد 2 صفحه 207 .